Από τα Σοβιέτ στον γραφειοκρατικό Κομμουνισμό: Οι μηχανισμοί μιας ανατροπής

Μέσα από κείμενα ανέκδοτα, λησμονημένα, παραγκωνισμένα, ο κορυφαίος Γάλλος ιστορικός αναλύει τους μηχανισμούς, που οδήγησαν τη σοβιετική κοινωνία από τη διεκδίκηση της δημοκρατίας στο ολοκληρωτικό γραφειοκρατικό καθεστώς.

Διαβάζοντας το βιβλίο αυτό συμπεραίνουμε ότι ο Οκτώβριος του 1917 θα έπρεπε να αποτελεί το σύμβολο της αποφασιστικής υποχώρησης της δυναμικής της επανάστασης των σοβιέτ (που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του ίδιου χρόνου), και όχι, όπως συμβαίνει συνήθως, της επικράτησής τους. Συγκεκριμένα, για τον γάλλο ιστορικό της σχολής των Annales η κατάληψη της κρατικής εξουσίας από το κόμμα των μπολσεβίκων τον Οκτώβριο του 1917 σηματοδοτεί τον περιορισμό του πλούτου των θεσμών άμεσης δημοκρατίας που αναπτύχθηκαν ευρύτατα μετά την πρώτη εξέγερση του Φεβρουαρίου. Μετά τον Οκτώβριο ενισχύεται θεσμικά η έμμεση έναντι της άμεσης δημοκρατίας, η γραφειοκρατοποίηση έναντι της αυτοδιαχείρισης, το κόμμα έναντι των τοπικών και εργοστασιακών συμβουλίων. Το ενδεχόμενο μιας επαναστατικής εξουσίας, υποστηρίζει ο Φερρό, καταλήγει έτσι στην πραγματικότητα μιας εξουσίας των επαναστατών. – Το συμπέρασμα αυτό ευνοείται μάλλον αποφασιστικά από το ότι ο Φερρό αυτονομεί την ιστορία των πολιτικών θεσμών της περιόδου Φεβρουάριος με Οκτώβριος 1917 από τη μελέτη των ιδεολογικών και οικονομικών θεσμών της ίδιας περιόδου αλλά και από το ότι αποκόπτει ταυτόχρονα την ιστορία αυτή από τη διεθνή κοινωνική συγκυρία (ιδεολογική, πολιτική, οικονομική). Ευνοείται, κοντολογίς, από το ότι ο Φερρό επικεντρώνεται σε μια μικροϊστορία του 1917. – Χωρίς νομίζω να καταρρίπτεται, το συμπέρασμα της μικροϊστορίας του Φερρό θα μπορούσε να φωτιστεί διαφορετικά αν επιχειρήσουμε να το συνδυάσουμε με μια μακροϊστορική θεώρηση ου 1917, όπως του Ερικ Χόμπσμπαουμ. Ενώ λοιπόν με τη μικροϊστορία του Φερρό τονίζεται η ασυνέχεια μεταξύ της επαναστατικής δυναμικής μετά τον Φεβρουάριο του 1917 και της κατάληψης της κρατικής εξουσίας από τους μπολσεβίκους τον Οκτώβριο, με τη μακροϊστορία του Χόμπσμπαουμ, δηλαδή με τον προσανατολισμό σ’ ένα πιο διευρυμένο θεματικά και χρονολογικά ιστορικό πεδίο) αναδεικνύεται η συνέχεια πριν και μετά το σύνολο του έτους 1917. – Γράφει σχετικά ο Χόμπσμπαουμ: «Το σύνθημα Ψωμί Ειρήνη Γη άρχισε ταχύτατα να κερδίζει οπαδούς γι’ αυτούς που το προπαγάνδιζαν, τους μπολσεβίκους του Λένιν που, από μια μικρή ομάδα λίγων χιλιάδων ατόμων τον Μάρτιο του 1917, έφτασαν να έχουν 250.000 μέλη το καλοκαίρι του ίδιου έτους. Σε αντίθεση με τη μυθολογία του Ψυχρού Πολέμου, που απεικόνιζε τον Λένιν βασικά ως οργανωτή πραξικοπημάτων, το μόνο όπλο που διέθεταν ο Λένιν και οι μολσεβίκοι ήταν η ικανότητά τους να αναγνωρίζουν τι ακριβώς ήθελαν οι μάζες, με άλλα λόγια να ηγούνται γνωρίζοντας πώς να ακολουθούν τα αιτήματα των μαζών. Οταν, επί παραδείγματι, ο Λένιν κατάλαβε ότι, σε αντίθεση με το σοσιαλιστικό πρόγραμμα, οι αγρότες ήθελαν το μοίρασμα της γης σε οικογενειακούς κλήρους, δεν δίστασε ούτε στιγμή να δεσμεύσει τους μπολσεβίκους σ’ αυτή τη μορφή οικονομικού ατομικισμού». (Ερικ Χόμπασμπαουμ, Ο σύντομος 20ός αιώνας, 1914-1991, σ. 87-88). – [Κατόπιν δημοσιεύεται σε μια ολόκληρη σελίδα της εφημερίδας ένα κείμενο του 1918 από το περιοδικό των αριστερών κομουνιστών ΚΟΜΟΥΝΙΣΤ. Βλ. ΑΠΟ ΤΑ ΣΟΒΙΕΤ., σ. 100-102.]
(Τέλης Τύμπας, Η ΕΠΟΧΗ, 7. 11. 1999)